Victor Vasarely: De pionier van Op-art en geometrische abstractie

Van Hongarije naar Parijs

Victor Vasarely (1906-1997) werd geboren in Hongarije. Hij begon zijn artistieke opleiding met een jaar klassieke schilderkunst, maar in 1928 stapte hij over naar de particuliere kunstacademie van Sándor Bortnyik in Boedapest. Deze academie, geïnspireerd door het Bauhaus, werd een műhely (werkplaats) genoemd en richtte zich vooral op grafische kunst en typografie.

In 1930 verhuisde Vasarely naar Parijs, waar hij aanvankelijk werkte bij een reclamebureau. Deze periode legde de basis voor zijn latere fascinatie voor visuele communicatie en vormgeving.

Van toegepaste kunst naar geometrische abstractie

Vanaf 1947 maakte Vasarely een belangrijke wending: hij ging verder dan toegepaste kunst en richtte zich op geometrische abstractie. Hij liet zich inspireren door Kazimir Malevich (zie zijn serie Hommage à Malévitch, 1952–1958) en Piet Mondriaan, maar ontwikkelde al snel een eigen stijl.

In de jaren vijftig experimenteerde hij met zwart-witfoto’s en kinetische sculpturen van acrylglas, waarbij het perspectief veranderde afhankelijk van de positie van de toeschouwer. Deze experimenten sloten aan bij de opkomst van kinetische kunst, samen met kunstenaars als Calder, Soto en Tinguely, die in Galerie Denise René exposeerden onder de titel Le Mouvement.

Seriële kunst en het idee van standaardisatie

Aan het eind van de jaren vijftig begon Vasarely met seriële kunst: hij creëerde reeksen variaties op één beeld, uitgewerkt door assistenten in zijn atelier. Het idee was dat kunst kon ontstaan door gestandaardiseerde methoden en anonieme makers, waardoor het unieke kunstwerk werd losgelaten. Toch bleef de naam Vasarely essentieel voor de verkoop en erkenning van deze werken.

Optische illusies en kleurvariaties

In 1965 maakte Vasarely de serie Hommage aan het hexagoon, waarin hij experimenteerde met bolvormige, zwellende roosters en kleurvariaties. Deze werken creëerden optische illusies van volume en beweging, een kenmerk dat zijn kunst iconisch maakte.

De opkomst van Op-art

Vasarely speelde een beslissende rol in de ontwikkeling van Op-art in de jaren zestig. In 1965 nam hij deel aan de beroemde tentoonstelling The Responsive Eye in het Museum of Modern Art (MoMA) in New York, samen met kunstenaars als Josef Albers en Julio Le Parc.

Na deze tentoonstelling kreeg Op-art invloed op vele gebieden, waaronder mode en design. Stoffen met geometrische patronen werden populair, en Vasarely ontwierp zelfs een servies voor Rosenthal (studio-line).

Waarom Vasarely belangrijk blijft

Victor Vasarely combineerde kunst, wetenschap en design op een unieke manier. Zijn werk beïnvloedde niet alleen de beeldende kunst, maar ook de visuele cultuur van de jaren zestig en zeventig. Hij wordt terecht gezien als de grondlegger van Op-art.

Citaten van Victor Vasarely

1. Over vorm en kleur:
   “Every form is a base for color, every color is the attribute of a form.”
   (Elke vorm is een basis voor kleur, elke kleur is een eigenschap van een vorm.) [azquotes.com]

2. Over de toekomst van kunst:
   “The art of tomorrow will be a collective treasure, or it will not be art at all.”
   (De kunst van morgen zal een collectieve schat zijn, of het zal geen kunst zijn.) [azquotes.com]

3. Over democratisering van kunst:
   “Art should be integrated into everyday life.”
   (Kunst moet geïntegreerd worden in het dagelijks leven.) [bookey.app]

Citaten en inzichten van kunstcritici

1. Roberta Smith (The New York Times):
   “Mr. Vasarely, who had experimented with optical patterns since the 1930s, was widely accepted as its ‘grandfather’.”
   (Vasarely, die sinds de jaren ’30 experimenteerde met optische patronen, werd algemeen beschouwd als de grootvader van Op-art.) [christies.com]

2. TheArtStory over zijn betekenis:
   “Vasarely provided some of the most distinctive images and optical effects in 20th-century art, creating illusions of depth, perspective, and motion.”
   (Vasarely leverde enkele van de meest kenmerkende beelden en optische effecten van de 20e eeuw, met illusies van diepte, perspectief en beweging.) [theartstory.org]

3. Christie’s over zijn aanpak:
   “Much more than just a mathematical pattern-maker, he rigorously investigated space, matter, energy, movement and time.”
   (Veel meer dan een maker van wiskundige patronen, onderzocht hij ruimte, materie, energie, beweging en tijd.) [christies.com]

4. Over zijn invloed op design en architectuur:
   “He sought to create a universal visual vocabulary for modern art, a ‘Planetary Folklore’.”
   (Hij streefde naar een universele visuele taal voor moderne kunst, een ‘Planetary Folklore’.) [theartstory.org]

Betekenis van zijn werk

• Schilderkunst: Vasarely’s schilderijen spelen met optische illusies en geometrische patronen om beweging en diepte te suggereren. Ze maken het kijken zelf tot onderwerp en dagen perceptie uit. [theartstory.org]
• Grafiek: Zijn zeefdrukken en seriële werken tonen hoe kunst gestandaardiseerd kan worden, waarbij variaties op één beeld een nieuwe esthetiek creëren. [theartstory.org]
• Sculpturen: Vasarely’s kinetische objecten en driedimensionale werken gebruiken acrylglas en spiegels om perspectief en beweging te manipuleren, zonder mechanische beweging. [theartstory.org]