Pieter de Haard: Van figuratief naar abstract

Pieter de Haard (1914–2000) was een Nederlandse kunstenaar die een bijzondere ontwikkeling doormaakte in zijn werk. Hij begon zijn studie aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam en verdiepte zich later in schildermaterialen en hun historische gebruik in München, onder begeleiding van Max Dörner. Ook werkte hij een tijd als restaurateur.

Van figuratief naar abstract

Voor de Tweede Wereldoorlog schilderde De Haard vooral figuratieve kunst. Hij was lid van R 33, een Rotterdamse vereniging van beeldende kunstenaars die in 1941 werd opgeheven. Rond 1938 begon hij te experimenteren met abstracte vormen. Toen Rotterdam in 1940 werd gebombardeerd, verhuisde hij naar Beekbergen. Daar veranderde zijn stijl richting geometrische abstractie.

Filosofie en kleur

De Haard liet zich inspireren door filosofen als Kant en Spinoza, die hem aan het denken zetten over ruimte en oneindigheid. Ook Goethe speelde een rol, vooral door zijn ideeën over kleur. Deze invloeden zie je terug in De Haards werk, dat vaak draait om balans, verhoudingen en kleurgebruik.

Invloed van De Stijl

De Haard was een groot bewonderaar van de kunststroming De Stijl, en vooral van het elementarisme van Theo van Doesburg. Deze stroming ging uit van het idee dat tijd en ruimte de basis vormen van kunst. Samen met Piet Mondriaan probeerde Van Doesburg kunst te zuiveren van overbodige elementen en zich te richten op de essentie: vorm, kleur en compositie. Waar Mondriaan zich beperkte tot twee dimensies, wilde het elementarisme ook tijd en ruimte in beeld brengen — een soort kunst in vier dimensies.

Terug in Rotterdam

Na de oorlog keerde De Haard terug naar Rotterdam. Zijn schilderijen uit deze periode zijn vaak gebaseerd op de gulden snede, een wiskundig principe dat ook een spirituele betekenis kan hebben. Zijn kleurgebruik was systematisch en doordacht.

Hij werkte samen met andere kunstenaars zoals Koos van Vlijmen en Piet van Stuivenberg, met wie hij een atelier deelde bij de Rotterdamse Kunststichting.

Nieuwe technieken

Tussen 1960 en 1971 begon De Haard ook te experimenteren met collages en materieschilderijen — kunstwerken waarbij verschillende materialen en texturen worden gecombineerd. Hiermee liet hij zien dat hij zich bleef ontwikkelen en vernieuwen als kunstenaar.

Pieter de Haard – Eigen woorden en visie

Directe citaten van De Haard zijn schaars, maar uit biografische bronnen blijkt dat hij zijn werk zag als een vertaling van muzikale ritmes naar beeldende kunst, gecombineerd met een fascinatie voor ruimte, oneindigheid en wiskundige harmonie. Hij beschouwde de gulden snede als een “symbolische weergave van de manier waarop de kosmos is geordend”. [amc.nl]

Betekenis van zijn schilderkunst en grafiek

• Schilderkunst:

  • Begon figuratief, maar vanaf eind jaren ’30 experimenteerde hij met abstractie.
  • Zijn geometrisch abstracte werken (vanaf ca. 1946) zijn gebaseerd op eeuwenoude maatsystemen, vooral de gulden snede, en hebben een kosmisch karakter.
  • Invloeden: Spinoza, Kant, Goethe (kleurenleer) en kunstenaars van De Stijl, vooral Van Doesburg.
  • Hij zag een sterke relatie tussen beeldende kunst en muziek, waarbij kleur en toon als verwante fenomenen werden beschouwd. [kunstiek.nl], [static.gal…erease.com], [metzemaekers.com]

• Grafiek:

  • De Haard werkte ook als pastellist, tekenaar en lithograaf. Zijn grafische werk diende om zijn ideeën over geometrie en harmonie toegankelijker te maken, vaak in kleine oplages.
  • In zijn “mathematische periode” (vanaf 1946) werden composities steeds eenvoudiger en kleur werd grotendeels weggelaten, wat ook in zijn grafiek zichtbaar is. [metzemaekers.com]

Citaten van kunstcritici over Pieter de Haard

• “Het werk van Pieter de Haard kan gelden als een schoolvoorbeeld van geometrische abstractie.” – Amsterdam UMC collectie, over zijn schilderij Triptiek (1949). [amc.nl]
• “Zijn oeuvre oogt kosmisch en is vaak spannend in zijn kleurcombinaties.” – Kunstiek.nl. [kunstiek.nl]
• “Kleine verwijzingen naar de spiritualiteit van de kosmische orde werden gemaakt in wat leek op lineaire opzetten van sterrenbeelden of planeten, drijvende in enorme blauwe of zwarte vlakken.” – Metzemakers Kunstmakelaardij. [metzemaekers.com]

Kern van zijn betekenis

De Haard’s werk is een dialoog tussen kunst, wiskunde en filosofie, waarin hij streefde naar een universele orde. Zijn gebruik van de gulden snede en muzikale ritmes maakt hem uniek binnen de naoorlogse geometrische abstractie.