Joseph Beuys (1921-1986)
Joseph Beuys: Kunstenaar, Visionair en Pionier van Sociale Sculptuur
Van Student tot Meester
Joseph Beuys (1921–1986) studeerde van 1946 tot 1953 beeldhouwkunst aan de Kunstacademie van Düsseldorf. In 1947 kreeg hij les van Ewald Mataré, een sleutelfiguur van het Duitse modernisme. In 1951 benoemde Mataré hem tot Meisterschüler. Tijdens deze periode discussieerde Beuys over de ideeën van Rudolf Steiner, wiens essay Kernpunkte der sozialen Frage (1919) een blijvende invloed had. Steiner onderscheidde drie levensgebieden: cultuur (vrijheid), recht (gelijkheid) en economie (samenwerking). Deze visie vormde de basis voor Beuys’ latere concept van Soziale Plastik – kunst als maatschappelijke transformatie.
De Weg naar Vernieuwing
Van 1951 tot 1958 werkte Beuys aan ambachtelijke opdrachten zoals grafstenen en gedenktekens. In 1961 werd hij professor monumentale beeldhouwkunst aan de Kunstacademie van Düsseldorf, een functie die hij tot 1974 bekleedde. Al snel brak hij met traditionele beeldhouwkunst en organiseerde hij in 1963 het Fluxus-festival Festum Fluxorum. Fluxus wilde kunst en leven laten versmelten, maar Beuys’ ideeën botsten vaak met die van andere leden. Toch verruimde Fluxus zijn blik op performance, geluid en taal.
Materialen met Betekenis
Vanaf 1958 experimenteerde Beuys met vilt, vet, bijenwas, koper en steen. Deze materialen hadden een symbolische lading en verwezen naar zijn biografie. Na een vliegtuigcrash in de Tweede Wereldoorlog overleefde hij dankzij vilt en dierlijk vet – motieven die later warmte en spirituele transformatie symboliseerden.
Onderwijs als Kunstvorm
Als professor zag Beuys onderwijs als een vorm van kunst. Hij ontwikkelde het idee van Soziale Plastik: kunst die de samenleving kan hervormen. Zijn lessen waren politieke discussies, en via multiples – kunstwerken in oplage – wilde hij zijn ideeën breed verspreiden. Hij koos bewust voor eenvoudige materialen en sobere kleuren om een kleurrijke wereld in de verbeelding op te roepen.
Activisme en Ecologie
In de jaren zeventig werd Beuys politiek actief. Hij richtte de Duitse Studentenpartij op en zijn werk reflecteerde thema’s als hereniging en verzoening. In de jaren tachtig richtte hij zich op ecologie. Zijn project 7000 Eichen (Documenta 7, 1982) voorzag in het planten van 7000 bomen in Kassel, elk vergezeld door een basaltzuil. Dit project moest wereldwijd navolging krijgen als symbool voor sociale en ecologische verandering.
Een Kunstenaar zonder Grenzen
Beuys was schilder, beeldhouwer, performer, theoreticus en activist. Hij brak conventies en verkende nieuwe terreinen, waardoor hij uitgroeide tot een icoon van de hedendaagse kunst.
Een Legendarische Performance: I Like America and America Likes Me (1974)
In 1974 voerde Joseph Beuys een van zijn meest iconische acties uit in de galerie van René Block in New York. Drie dagen lang verbleef hij in een afgesloten ruimte samen met een coyote, een dier dat door de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika als heilig wordt vereerd. Voor Beuys symboliseerde de coyote zowel de spirituele energie van de indianen als hun verdrijving door kolonisatie.
Beuys verklaarde later:
“Warum arbeite ich mit Tieren, um unsichtbare Kräfte auszudrücken? […] Der Geist des Kojoten ist so mächtig, dass ihn kein Mensch versteht oder was er für die Zukunft der Menschheit bedeuten kann. […] Ich glaube, ich hatte Kontakt mit dem psychologisch wunden Punkt in der Energieverteilung der USA: Das ganze amerikanische Trauma mit den Indianern.”
Van Düsseldorf naar New York – en Terug
De actie begon in Düsseldorf en eindigde daar ook. Bij aankomst op JFK Airport liet Beuys zich volledig in vilt wikkelen om, zoals hij zei, “niets van Amerika te zien en zich van de buitenwereld te isoleren.” Per ambulance werd hij naar de galerie gebracht, waar hij drie dagen doorbracht met de coyote Little John.
Beuys droeg een vilten cape en een herdersstaf, speelde met het dier, stapelde exemplaren van de Wall Street Journal, terwijl de coyote zich nestelde op de kranten en er soms op plaste. Aan het einde van de actie omhelsde Beuys de prairiewolf en strooide het stro door de kamer. Daarna werd hij opnieuw in vilt gewikkeld en per ambulance teruggebracht naar het vliegveld – zonder ooit Amerika te hebben gezien, behalve de coyote, de kranten en de galerieruimte.
Het Werk: 10 Fotolithografieën
Deze historische performance is vastgelegd in 10 ingelijste foto’s (1974), waarvan één gesigneerd. Het betreft fotolithografieën in verschillende kleuren inkt op papier, uitgegeven door Edition Staeck, Heidelberg. Het originele mapje is in een van de lijsten opgenomen.
- Afmetingen foto’s: ca. 10,4 × 14,7 cm
- Afmetingen lijsten: ca. 15 × 20 cm
Citaten van Joseph Beuys
Over kunst en vrijheid:
“To make people free is the aim of art, therefore art for me is the science of freedom.”
(Het doel van kunst is mensen vrij te maken; kunst is voor mij de wetenschap van vrijheid.) [azquotes.com]Over de rol van kunst in de samenleving:
“Art can no longer be art today if it does not reach into the heart of our present culture and work transformatively within it.”
(Kunst kan vandaag geen kunst meer zijn als ze niet ingrijpt in het hart van onze cultuur en daar transformerend werkt.) [azquotes.com]Over sociale sculptuur:
“Only art is capable of dismantling the repressive effects of a senile social system… to build a social organism as a work of art.”
(Alleen kunst kan de repressieve effecten van een verouderd sociaal systeem ontmantelen… om een sociaal organisme als kunstwerk op te bouwen.) [libquotes.com]Over zijn multiples en objecten:
“My objects are to be seen as stimulants for the transformation of the idea of sculpture… They should provoke thoughts about what sculpture can be.” [libquotes.com]Over onderwijs als kunstvorm:
“To be a teacher is my greatest work of art. The rest is the waste product, a demonstration.” [en.wikiquote.org]
Citaten van Kunstcritici
Jan Verwoert over Beuys’ autoriteit en tegenstrijdigheden:
“Beuys radically opened up the concept of art, yet often fell back on the traditional role of the artist as a visionary authority.”
(Beuys opende het kunstbegrip radicaal, maar greep vaak terug op de traditionele rol van de kunstenaar als visionaire autoriteit.) [e-flux.com]Francesco Bonami (Tate) over zijn invloed:
“Beuys shifted the emphasis away from the artist as ‘object maker’ to focus on his opinions, personality and actions.” [tate.org.uk]TheArtStory over zijn materiaalgebruik:
“Beuys demonstrated how art might originate in personal experience yet also address universal artistic, political, and social ideas.” [theartstory.org]
Betekenis van zijn schilderkunst, grafiek en sculpturen
- Schilderkunst en tekeningen: Beuys’ vroege werk in traditionele media evolueerde naar een uitgebreid kunstbegrip, waarin schilderijen en tekeningen niet autonoom waren, maar deel uitmaakten van een proces dat persoonlijke ervaring koppelde aan maatschappelijke verandering.
- Grafiek en multiples: Hij creëerde meer dan 500 multiples – kleine objecten, prints en sculpturen – om zijn ideeën democratisch te verspreiden. Beuys zei hierover: “If you have all my multiples, then you have me completely.” [miandn.com]
- Sculpturen: Zijn sculpturen en installaties, vaak gemaakt van vilt, vet, koper en steen, waren geladen met symboliek en verwezen naar thema’s als bescherming, warmte en transformatie. Deze materialen waren niet alleen fysiek, maar ook spiritueel betekenisvol. [theartstory.org]