Jan Cremer (1940–2024): Rebel in verf en woorden

Jan Cremer begon zijn kunstopleiding aan de academie in Arnhem, waar hij in 1956 les kreeg van invloedrijke kunstenaars als Henk Peeters en Fred Sieger. Daarna studeerde hij verder in Den Haag en aan de École des Beaux-Arts in Parijs. In deze periode ontwikkelde hij zich tot een eigenzinnige kunstenaar, die zich niet liet beperken door regels of tradities.

Tussen 1958 en 1962 was Cremer lid van de Posthoorngroep, een kunstenaarscollectief dat deel uitmaakte van de Nieuwe Haagse School. Hij had ook nauwe banden met de Nada-groep, opgericht in 1959 door studenten van Peeters en Sieger in Arnhem. Vanaf 1956 werkte Cremer naar eigen zeggen “abstract”, waarbij hij zich liet inspireren door internationale stromingen zoals het materieschilderen en action painting.

Zijn officiële debuut vond plaats in 1959 in Den Haag, met een reeks werken die hij zelf Peinture Barbarisme noemde. Deze ruwe, energieke schilderijen deden denken aan het werk van Bram Bogart, een kunstenaar die Cremer in Parijs had leren kennen.

Naast zijn beeldende kunst werd Jan Cremer beroemd als schrijver. Zijn roman Ik, Jan Cremer uit 1964 veroorzaakte een sensatie en bevestigde zijn reputatie als provocateur.

Het schilderij dat wij op onze website aanbieden lijkt te dateren uit de vroege jaren zestig. Het is duidelijk beïnvloed door de Informele Groep (1959) en de materieschilderkunst van die tijd. Het werk straalt dezelfde rauwe energie en vrijheid uit die kenmerkend zijn voor Cremer’s vroege stijl.

Citaten van Jan Cremer

1. Over schilderen en ideeën
   “Ik schilder niet volgens een idee, want ideeën zijn waardeloos. Ik wil alleen maar lekker verven; ik ben toch immers een gewone jongen en al die flauwekul van kunst en hogere ideeën kan me gestolen worden.” [citaten.net]

2. Over zijn schilderstijl (manifest ‘Peinture Barbarisme’, 1959)
   “Wij zijn de woeste wolven. Wij lachen om de oude beschimmelde gefortuneerde heren, die zorgvuldig de verf van hun vingers wrijven, hun bedroefde bril oppoetsen, sterven. We hebben genoeg van hun verfijnde kleurengamma’s. Het is allemaal rotzooi, esthetika. Ik sodemieter verf op een doek, ik druip, spat, sla, schop, ik vecht met verf en soms win ik.” [nl.wikiquote.org]

3. Over invloed en provocatie
   “Ik weet dat als ik morgen in een knalgeel pak met een paars petje een schilderij ga maken tijdens een voetbalwedstrijd, dat volgende week de voetbalvelden vol zullen staan met schilderende jongens gekleed in knalgele pakken met paarse petjes.” [citaten.net]

Citaten van kunstcritici

1. Museum de Fundatie
   “Geen voorzichtige eerste stappen, geen aarzelend zoeken, maar al direct de felle kleur en het grote gebaar. Na meer dan een halve eeuw ontwikkeling zijn die twee kenmerken nog altijd de basis van zijn kunst.” [museumdefundatie.nl]

2. Over zijn stijl en evolutie
   “Cremer ontwikkelde in Parijs zijn ‘Peinture Barbarisme’: woest beschilderde doeken met dikke lagen verf, gemengd met zand, jute en andere materialen. Later evolueerde hij naar expressieve tulpenvelden, waarin hij het Hollandse clichébeeld verbond met popart en landschapstraditie.” [museumdefundatie.nl]

3. Over zijn energie en impact
   “Zijn schilderijen worden gekenmerkt door krachtige kleuren en expressieve vormen. Ze hebben een rauwe energie die de kijker direct aanspreekt en vaak een gevoel van beweging en dynamiek oproept.” [kunstuitleen.nl]

Betekenis van zijn schilderkunst en grafiek

• Schilderkunst:
  Jan Cremer begon als rebel in de kunstwereld met zijn ‘Peinture Barbarisme’, verwant aan Cobra en abstract expressionisme. Zijn werk is fysiek, explosief en onorthodox, met dikke verf, zand en jute. Later maakte hij kleurrijke tulpenvelden en landschappen, waarin hij traditie en popart combineerde. Zijn schilderkunst is een viering van vrijheid, vitaliteit en provocatie. [museumdefundatie.nl], [kunstuitleen.nl]

• Grafiek:
  Cremer maakte litho’s, zeefdrukken en houtsneden, vaak met landschappen en motieven uit Italië, Frankrijk en Nederland. Zijn grafische werk behoudt dezelfde expressieve kracht en kleurintensiteit als zijn schilderijen. [artzaanstad.nl]