Hanne Darboven: De Kunstenaar die Tijd in Kunst Vatte

Van Piano naar Beeldende Kunst

Hanne Darboven (1941–2009) begon haar creatieve reis met pianostudie, maar koos al snel voor kunst. Ze studeerde aan de Hochschule für bildende Künste in Hamburg. Deze keuze legde de basis voor haar latere werk, waarin structuur en ritme een grote rol spelen.

New York en Conceptuele Kunst

In 1966 verhuisde Darboven voor twee jaar naar New York. Daar raakte ze bevriend met invloedrijke kunstenaars zoals Sol LeWitt en Joseph Kosuth, pioniers van de conceptuele kunst. Kosuth presenteerde in 1965 zijn eerste conceptuele werk, wat Darboven inspireerde. In deze periode begon zij constructieve tekeningen te maken met kalenderdata, optelsommen en cijfers volgens zelfgekozen rekenmodellen. In New York ontdekte ze haar levenslange thema: de visualisatie van tijd.

Schreibzeit: Tijd in Tekst en Muziek

Tussen 1975 en 1999 werkte Darboven aan Schreibzeit, een monumentaal project van 32 delen. Het bevat gecodeerde teksten, getallenreeksen en filosofische en historische beschouwingen. Vanaf 1980 zette ze deze getallenreeksen om in muzieknoten, die musici arrangeerden voor verschillende instrumenten. Zo werd tijd niet alleen zichtbaar, maar ook hoorbaar.

Kulturgeschichte 1880–1983: Geschiedenis in Beelden

Van 1980 tot 1983 presenteerde Darboven haar indrukwekkende tentoonstelling Kulturgeschichte 1880–1983 in New York. Deze installatie bestond uit 1.590 foto’s, covers van tijdschriften zoals Der Spiegel met oorlogsscènes, afbeeldingen van Hollywood-sterren en toeristische ansichtkaarten van een idyllisch Duitsland. Hiermee vertelde ze zowel de politieke en culturele geschiedenis van de maatschappij als haar eigen verhaal. Haar dagboeken, vaak per uur bijgehouden, tonen haar bijna dwangmatige drang om tijd vast te leggen.

Een Conceptuele Kunstenaar met Obsessie voor Tijd

Critici omschrijven Darboven als een conceptuele kunstenaar die “schrijft zonder te beschrijven”. Haar seriële werken hebben een romantisch, subjectief en bijna obsessief karakter. Met getallen, classificatiesystemen en herhalingen probeerde ze de tijd te meten en te ordenen. Als een boekhouder noteerde ze dag na dag, vel na vel, boek na boek, in een poging grip te krijgen op het voortschrijden van de tijd.

Citaten van Hanne Darboven

1. Over haar identiteit als kunstenaar:
   “I see myself as a writer, which I am, regardless of what other visual materials I may use. I am a writer first and a visual artist second.” [artnet.com]

2. Over haar werkwijze en doel:
   “Schrijven zonder iets te beschrijven. Het ging mij om de meditatieve handeling van het schrijven zelf, en om het vastleggen van de tijd die dit proces in beslag nam.” [kunstenaar…ogspot.com]

3. Over haar levensproject:
   “In zekere zin werk ik sinds 1965 aan één werk.” (Lucy Lippard citeert Darboven in Artforum) [dewitteraaf.be]

Citaten van kunstcritici

4. Over de betekenis van haar oeuvre:
   “Darboven is een conceptuele kunstenaar die met haar getallen, classificatiesystemen en herhalingen schrijft zonder te beschrijven. Haar seriële oeuvre heeft een romantisch, subjectief, bijna obsessief karakter en benadert de realiteit op een abstracte manier.” [kunstenaar…ogspot.com]

5. Over haar rol in conceptuele kunst:
   “Darboven embodied LeWitt’s idea of the artist operating ‘merely as a clerk cataloging the results of the premise’ more consistently than any other conceptual artist of the day.” [spruethmagers.com]

6. Over haar installaties en monumentaliteit:
   “Her monumental installations probe issues of documentation and archiving societal and biographical depths.” [artnet.com]

7. Over haar fascinatie voor tijd:
   “She developed a handwritten notation system that recalled digital datasets, evoking the aesthetics of the early computer age, to visualize time as lifetime, historical time, and working time.” [spruethmagers.com]