Armando: Kunstenaar tussen oorlog en verbeelding

Armando (1929–2018), geboren als Herman Dirk van Dodeweerd in Amsterdam, groeide op in een tijd vol contrasten. In 1935 verhuisde hij naar Amersfoort, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog het beruchte Kamp Amersfoort lag. Als jongen was hij getuige van twee executies van ontsnapte gevangenen. Deze ervaringen lieten diepe sporen na en vormden later een belangrijk thema in zijn werk: het landschap dat zwijgend getuige was van gruwelijkheden.

Na de oorlog keerde Armando terug naar Amsterdam en begon in 1950 met een studie kunstgeschiedenis. In de jaren vijftig ontwikkelde hij zich als schrijver en schilder. Zijn eerste grote doorbraak kwam in 1957 met de serie “Peintures Criminelles”, tentoongesteld in Galerie Le Canard. Twee jaar later richtte hij samen met kunstenaars als Jan Schoonhoven de Nederlandse Informele Groep op, die later evolueerde tot de Nul-groep.

In 1979 verhuisde Armando naar West-Berlijn, waar hij monumentale schilderijen maakte, zoals Feindbeobachtung en Fahne. Zijn werk bleef doordrongen van thema’s als schuld, herinnering en geweld. Tragisch genoeg ging in 2007 een groot deel van zijn collectie verloren door een brand in het Armando Museum.

Armando was niet alleen beeldend kunstenaar, maar ook schrijver, dichter en musicus. Zijn veelzijdigheid en indringende thema’s maken hem tot een van de meest invloedrijke Nederlandse kunstenaars van de 20e eeuw.

Citaten van Armando

1. Over kunst en zijn visie:

   • “Schilderen en schrijven, takken van één boom en die boom ben ik.” [citaten-en…jsheden.nl]
   • “Een geheel nieuwe kunst moet komen… niet mooi en lelijk meer, niet goed en kwaad meer, maar een kunst die geen kunst meer is, maar een gegeven feit.” (Credo, 1959) [nl.wikiquote.org]
   • “Herinneringen zijn een last. Ze maken zich meester van de gedachten en vullen het hoofd.” [citaten.net]

2. Over inspiratie en werk:

   • “Wachten is werken. Het wachten op inspiratie is werk, je moet er altijd voor beschikbaar zijn.” [citaten-en…jsheden.nl]

3. Over schoonheid en schuld:

   • “De schoonheid is niet pluis… ze trekt zich nergens iets van aan, ze bemoeit zich overal mee.” (uit essay over ‘schuldig landschap’) [literatuur…edenis.org]

Citaten en inzichten van kunstcritici

1. Jeroen Wielaert (KB):

   • “Melancholie is de rode draad in zijn werk; het gaat om overleven op een onderlaag van desillusie, bepaald door de Tweede Wereldoorlog.” [collecties.kb.nl]

2. Analyse van zijn schilderkunst en grafiek:

   • Zijn vroege werken, zoals de Peintures Criminelles, tonen grove penseelstreken en donkere kleuren, geïnspireerd door Adorno’s uitspraak dat kunst na Auschwitz niet onschuldig kan zijn. Armando vond het “volslagen belachelijk” om na de oorlog door te gaan met verfijnde kunst. [collecties.kb.nl]

3. Over sculpturen:

   • Kunstcritici beschrijven zijn beelden als “door natuurkrachten gebeukt”, rauw en monumentaal, met een sober materiaalgebruik dat een oerbeeld oproept. [kunstadvie…janssen.nl]

4. Thematiek volgens critici:

   • Zijn werk draait om existentiële thema’s: macht en onmacht, schuld en onschuld, daders en slachtoffers. Deze spanning is zichtbaar in zowel zijn schilderijen als sculpturen. [kunstadvie…janssen.nl]

Betekenis van zijn oeuvre

• Schilderkunst: Monumentale doeken met pasteuze verf, vaak in zwart en wit, soms met rode accenten. Ze verbeelden schuldige landschappen en de tragiek van de mens.
• Grafiek: Subtieler, maar nog steeds beladen met thema’s van herinnering en vergankelijkheid.
• Sculpturen: Ruwe, krachtige vormen die lijken op natuurkrachten, verwijzend naar destructie en overleven.
• Algemene visie: Armando zag zijn werk als een Gesamtkunstwerk, waarin literatuur, beeldende kunst en muziek samenkomen om het onzegbare uit te drukken. [simonis-buunk.nl]